رنگزاهای آزوییک

رنگزاهای آزوییک

رنگزاهای آزوییک بر خلاف رنگزاهای دیگر توسط واکنش دادن نمک دی آزونیوم با نفتلاتها در داخل لیف شکل می گیرند و قبل از رنگرزی مولکول رنگی وجود ندارد.نفتلات ها به جز کوپل شونده و نمک دی آزونیوم به جز ظاهر شونده مشهورند.از آنجاییکه مولکول رنگزای تشکیل شده در داخل لیف فاقد گروه های محلول در آب است لذا رنگزاهای آزوییک دارای ثبات شستشویی بالایی است.

بطور کلی این گروه از رنگزاها دارای فام درخشان هستند . رنگرزی پارچه پنبه ایی با رنگزاهای آزوییک معمولا با نفتله کردن پارچه شروع می شود و سپس با برطرف کردن نفتل اضافی ٬ ظهور و عملیات بعد رنگرزی انجام میشود.

نفتلات ها از حل کردن نفتل های نامحلول در آب بدست می آیند. هنگامی که پارچه در محلول نفتلات قرار میگیرد  بر اساس میل جذبی نفتلات توسط کالا جذب میشود.

نفتل های با میل جذبی کم برای رنگرزی به روش مداوم مناسب تر هستند اما نفتل های با میل جذبی متوسط میتواندد برای هردو روش های مداوم یا بچ با تنظیم مناسب شرایط عمل شوند و نفتل هایی با میل جذبی بالا برای روش های غیر مداوم مناسب هستند. مواد کمکی در محلول نفتلات شامل سطح فعال ٬ سود سوزآور ٬ فرمالدهید ٬ نمک طعام یا سولفات سدیم میباشند. سود سوز آور باعث تبدیل نفتل نامحلول به نفتل محلول در آب میشود. فرمالدهید با تشکیل شکل متیلولی نفتلات از حسیاست آن نسبت به هوا کاسته و در نتیجه از نامحلول شدن نفتلات و غیر فعال شدن بعدی آن جلوگیری میکند.

چنانچه پارچه بعد از نفتله شدن خشک گردد (روش مداوم) اثر منفی دی اکسید کربن بسیار کمتر بوده و به استفاده از فرمالدهید نیازی نیست. الکترولیت جهت افزایش رمق کشی به حمام نفته کردن اضافه میگردد و برای استفاده در نسبت های L:R  بالا توصیه میشود. میزان تمایل به جذب نفتل به کالای پنبه ای با افزایش دما کاهش می یابد. برای نفتله کردن به روش رمق کشی از دمای 40 تا 50 درجه سانتیگراد و برای افزایش یکنواختی در جذب نفتله کردن به صورت مداوم از دمای بالاتر( 90-95 ) استفاده میشود.

در رنگرزی مداوم ٬ پارچه بعد از پد شدن با نفتلات خشک میشود تا در برابر شرایط محیطی محافظت گردد . در صورت نیاز به انبار کردن کالا برای مدت طولانی قبل از ظهور ٬ لازم است که پارچه نفتله شده و خشک شده با پارچه پنبه ایی دارای فام مشکی و تراکم بالا پوشانده شود و در محل تاریکی نگهداری گردد.چراکه کالای نفتله شده به نور حساس است و اگر در معرض نور شدید قرار گیرد ممکن است منجر به نایکنواختی و تغییر فام در ظهور گردد .در رنگرزی غیر مداوم معمولا فقط عملیات آبکشی به منظور حصول ثبات بالاتر ٬شستشویی و مالشی باید حذف شود. حذف نفتلات اضافی از کالا بسته به فرم کالا می تواند به کمک سانتریفوژ ٬ مکش ٬ فولارد و یا آبکشی انجام شود.

کالا بعد از نفتله کردن و عملیات میانی وارد حمام ظهور حاوی محلول نمک دی آزونیوم می شود. نمک دی آزونیوم ممکن است به کمک دی آزوته کردن یک باز یا انحلال یک نمک دی آزونیوم پایدار تهیه گردد.

معمولا در شرایط اسیدی ضعیف یا گاهی خنثی بهترین راندمان برای ظهور حاصل می شود پس لازم است شدت اسیدیته حمام دی آزوته کردن کاهش یافته و نیز قلیای همراه کالای نفتله شده خنثی گردد و همزمان PH مناسب جهت انجام ظهور تنظیم گردد.

این عمل توسط اسید استیک یا استات سدیم انجام می شود. عملیات بعد از ظهور شامل اسیدی کردن ٬ صابونی کردن و آبکشی هستند که سبب حذف رنگزاهای آزاد و حصول خصوصیات ثباتی مناسب می شود.

منابع و اطلاعات بیشتر :

Dyeing and Chemical Technology of Textile Fibers/Authors: Dr. E. R. Trotman

Industrial Dyes: Chemistry, Properties, Applications/Klaus Hunger