آنزیم سلولاز و عملکرد آن بر روی دنیم

این آنزیم در مقایسه با پوکه ی معدنی دوستدار محیط زیست می باشد و آسیب کمتری به پارچه ی جین وارد می کند. به دلیل تقاضای بالا برای البسه ی جین که ظاهر آنها کهنه نما باشد، استفاده از پوکه معدنی و آنزیم ها افزایش پیدا کرده است. و این روش به عنوان Bio-Stone -Washing شناخته شده است. عملکرد جین با آنزیم جایگزین مناسبی به جای استفاده از چندین کیلوگرم پوکه ی معدنی شده است و نیز شلوار جین عمل شده با این روش ماندگاری بالاتری نیز دارد. با این روش نیز میتوان به همان نتایج رسید با مصرف آب کمتر، ضایعات کمتر، زمان کوتاه تر، حجم تولید بالاتر و نیز آسیب کمتری به ماشین وارد می شود. چون پارچه ی جین از الیاف سلولزی تشکیل شده است با استفاده از آنزیم سلولاز که باعث از بین بردن پرزها و نیز رنگزاهای سطحی (حتی ایندیگو) آن می شود میتوان ظاهر خوبی به پارچه دنیم داد. آنزیم ها مثل مخمر در طبیعت می باشند، در اینجا نیز آنزیم سلولاز بخشی از الیاف سلولز در دنیم را می خورد. وقتی رنگ و افکت پارچه ی جین به نتیجه ی دلخواه می رسد ، عملیات باید متوقف شود در اینجا باید آنزیم را غیرفعال کنیم تا استحکام پارچه کاهش پیدا نکند برای اینکار باید پی اچ حمام را تغییر داد یا درجه حرارت را بالا برد. پس از آن پارچه تحت عملیات آبکشی و نیز نرم کن قرار می گیرد. در این روش نسبت به سنگ شویی دنیم با پوکه ی معدنی تعداد پروسه های آبکشی کمتر می باشد.

معایب عملکرد دنیم با آنزیم سلولاز

رنگزاهای ایندیگو که از روی سطح دنیم جدا شده اند می توانند دوباره بازگردند و لکه گذاری در نواحی دیگر مثلا جیب، خط دوخت یا پشت پارچه جین ایجاد کنند. برای جلوگیری از این کار از موادی به نام antiback staining استفاده می شود و در نهایت نیز برای از زدودن این لکه ها باید پارچه جین با اضافه کردن سورفکتانت ها با دقت شسته شود. با افزوده شدن این فرآیند مصرف آب را بالاتر خواهد برد. در بعضی مواقع از پوکه ی معدنی به همراه آنزیم برای رسیدن به پارچه ی جین با ظاهر کهنه نما و…. استفاده می شود.

مواد ضد برگشت رنگ باید دارای ویژگی های زیر باشد :

  1. اثر دیسپرس کنندگی بالا
  2. جلوگیری از رسوب دوباره رنگزای نیل بروی کالا
  3. سازگاری با آنزیم سلولاز
  4. اثر ضد لکه گذاری برای طولانی مدت

همچنین یک آنزیم خوب باید دارای ویژگیهای زیر باشد :

کیفیت بالای کنتراست٬ کمترین مقدار لکه گذاری، حفظ قدرت مطلوب و درجه بالایی از تکرارپذیری.

عملکرد پارچه دنیم با انزیم سلولاز تابع عوامل مختلفی است :

  • درجه تاثیر شستشو با سنگ
  • نوع جنس و وزن پارچه جین
  • زمان پروسه
  • میزان آبگیری دستگاه
  • pH و دمای پروسه شست
  • نوع شستشو و تجهیزات

آنزیم سلولاز در سه طبقه بندی زیر موجود می باشد:

  • خنثی
  • اسیدی
  • آنزیم های ترکیبی

آنزیم های خنثی بازگشت لکه (backstaining) کمتری دارند و استحکام پارچه نسبت به آنزیم اسیدی بهتر حفظ می شود. در حالیکه آنزیم سلولاز اسیدی سریع تر نتیجه می دهد اما بازگشت لکه ی بسیار بالایی دارد و عمق رنگی ایندیگو را کاهش می دهد و همچین بر روی استحکام پارچه ی نیز تاثیر منفی می گذارد. امروزه افراد دنبال پروسه هایی بودند تا بهترین نتیجه را در زمان کمتر و با هزینه ی پایین تر بدست آوردند به همین دلیل تولیدکننده های مواد شیمیایی آنزیم های سلولاز خنثی و اسیدی را با یکدیگر ترکیب کردند و به عنوان آنزیم ترکیبی معرفی کردند که از لحاظ اقتصادی نیز مقرون به صرفه می باشد. آنزیم لاکاز برای رنگبری ایندیگو مورد استفاده قرار می گیرد و جایگزین مناسبی برای سایر عوامل سفیدکننده ی دنیم می باشد اما به دلیل هزینه ی بالا آن را ترجیح نمی دهند. بعد از عملکرد پارچه ی دنیم با آنزیم باید عملیات شستشو برای تمیز کردن پارچه و حصول نتایج بهتر و ایجاد ظاهر مناسب برای کالا انجام شود که این کار را می توان با روش و متدهای مختلف انجام داد:

  • عمل کردن با آب اکسیژنه که علاوه بر پاک کردن پارچه منجر به افزایش شفافیت رنگ ایندیگو می شود.
  • با استفاده از یک دترجنت نانیونیک در درجه حرارت متوسط تا بالا.
  • با انجام دو مرحله آبکشی خوب با آب گرم.

Department of Textile Engineering World University of Bangladesh

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *